Inleiding
Ruimte
De druk op de ruimte is hoog. Ruimteclaims van woningbouw, energie, defensie, waterveiligheid, klimaatadaptatie, natuurontwikkeling, bedrijvigheid en verduurzaming van de landbouw noodzaken ons goede ruimtelijke afwegingen te maken met een toenemende complexiteit. Daarbij staat het Groninger landschap centraal. Dit landschap is waardevol door zijn uniciteit en verscheidenheid. Het zijn landschappen die bepalend zijn voor de kwaliteit van de leefomgeving in onze provincie. In de nieuwe Provinciale Omgevingsvisie heeft u de keuzes vastgelegd en streeft u naar brede welvaart.
Regie op Ruimte
De druk op de ruimte en de samenloop van grote maatschappelijke opgaven vragen om een integrale benadering van ruimtelijke vraagstukken. Opgaven op het gebied van wonen, energie, economie, defensie, landbouw, natuur, water en bereikbaarheid vragen steeds vaker om dezelfde ruimte. Tegelijkertijd komen naast provinciale ambities ook nationale ruimtelijke opgaven op Groningen af.
De Provinciale Omgevingsvisie Dit wordt Groningen vormt het kader voor de ruimtelijke keuzes die de komende jaren worden gemaakt. Vanuit een integrale benadering worden ontwikkelingen in samenhang afgewogen, waarbij brede welvaart het uitgangspunt is. Daarbij is er aandacht voor zowel het behouden en versterken van de kwaliteiten van het Groninger landschap als het bieden van ruimte aan maatschappelijke en economische ontwikkelingen. In samenwerking met gemeenten, waterschappen, het Rijk en andere partners wordt gewerkt aan oplossingen die recht doen aan regionale belangen én bijdragen aan nationale opgaven. Groningen ziet daarnaast ook kansen in de samenwerking met defensie om onze regio toekomstbestendig maken en de brede welvaart verhogen, terwijl we tegelijkertijd ons steentje bijdragen aan de nationale veiligheid en weerbaarheid.
Ruimtelijke kwaliteit
Het helpen realiseren van deze opgaven is een deel van onze taak. Het uitgangspunt ‘ruimtelijke kwaliteit als basis’, één van de drie uitgangspunten in de provinciale Omgevingsvisie, is hierbij leidend. Daarmee dragen we actief bij aan een kwalitatief hoogwaardige leefomgeving voor onze inwoners. Ruimtelijke kwaliteit is van belang voor de leefomgeving van Groningers en de leefbaarheid van Groningen. Via het beleidsprogramma Ruimtelijke Kwaliteit en Landschap en de Uitvoeringsagenda Mooi Groningen, die naar verwachting in het eerste kwartaal van 2027 worden vastgesteld, werken wij samen met onze partners aan projecten en instrumenten om de ruimtelijke kwaliteit te versterken en de identiteit van onze provincie te behouden. Grote ruimtelijke vraagstukken en gebiedsopgaven pakken wij met ontwerpkracht integraal aan. Hiermee komen wij tot de juiste afwegingen die bijdragen aan onze doelen en brede welvaart.
Wonen
De Wet versterking regie volkshuisvesting is in 2026 van kracht geworden. Via het provinciale Programma Volkshuisvesting en de Omgevingsverordening voert de provincie regie op de volkshuisvesting, binnen de kaders van de Provinciale Omgevingsvisie (Zie ook verder onder inleiding van programma 6. Cultuur en maatschappij).
Gebiedsontwikkeling Oostpolder
Met de gebiedsontwikkeling Oostpolder werken we aan ruimte voor economische ontwikkeling en werkgelegenheid in Noordoost-Groningen. In 2027 ligt de nadruk op de verdere voorbereiding van deze ontwikkeling.
NOVEX-gebied Groningen - Masterplan Zeehavens
Het NOVEX-gebied Groningen staat voor een integrale aanpak van grote ruimtelijke opgaven op het gebied van economie, energie, water, klimaat en leefomgeving. Samen met het Rijk, gemeenten en waterschappen werken wij aan een toekomstbestendig ontwikkelperspectief voor het gebied rond de Eemsdelta, Eemshaven, Delfzijl en de stad Groningen. In 2027 richten wij ons op de verdere uitvoering van de ontwikkel- en uitvoeringsagenda, waarbij ruimtelijke kwaliteit, brede welvaart en de samenhang tussen regionale en nationale opgaven centraal staan.
Blauwestad
De provincie Groningen is eigenaar en gebiedsregisseur van Blauwestad. In 2027 zetten we de gebiedsontwikkeling voort met woningbouw, kaveluitgifte en versterking van de ruimtelijke kwaliteit, leefbaarheid en recreatieve waarde van het gebied.
Water
Samen werken aan een toekomstbestendig Groningen
Groningen wil klaar zijn voor de toekomst. Een provincie die beter bestand is tegen hitte, droogte en hevige regenval door bijvoorbeeld zoveel mogelijk regenwater tijdelijk bergen zodat het riool niet overbelast raakt of water vasthoudt om te gebruiken in tijden van droogte. Bij de ruimtelijke keuzes die we maken krijgen water en bodem een centrale rol zoals waar we wel of niet bouwen en hoe we de omgeving klimaatadaptief inrichten.
Brede samenwerking voor klimaatadaptatie
De provincie kan dit niet alleen. Samen met gemeenten, waterschappen en veiligheidsregio’s stemmen we beleid af, delen we kennis en brengen we risico’s in kaart. We voeren maatregelen uit, zoals het vergroenen van schoolpleinen en bedrijventerreinen. Daarnaast werken we aan bewustwording, bijvoorbeeld via subsidies en acties voor waterbesparing. De samenwerking met onder andere waterschappen en gemeenten is verbreed door het samenvoegen van de bestuurlijke Waterketen en Klimaatadaptatie. Groningen is een kenniscentrum voor klimaatadaptatie. Via Het Akkoord van Groningen en het Climate Adaptation Platform (CAP) bouwen we aan een netwerkinfrastructuur, gericht op kennisdeling en samenwerking tussen overheid, ondernemers en het onderwijs (mbo, hbo, wo).
Waterveiligheid
We werken samen aan een robuust en klimaatbestendig watersysteem, dat inwoners moet beschermen tegen wateroverlast en overstromingen. De waterschappen onderhouden de waterkeringen, opdat deze aan de veiligheidsnormen voldoen. Daarnaast voeren ze de laatste Droge Voeten-maatregelen uit, waaronder de aanleg van waterberging in het Zuidelijk Westerkwartier. De waterschappen toetsen het watersysteem aan de normen voor wateroverlast. Wij zien erop toe dat dit alles goed gebeurt.
In het Deltaprogramma Waddengebied werken we samen met andere partijen in het gehele Waddenkustgebied aan waterveiligheid. Mede vanwege de verwachte zeespiegelstijging ontwikkelen we een perspectief voor een multifunctionele toekomstbestendige kustzone: de meegroeiende kust. Hierbij wordt waterveiligheid gecombineerd met functies als natuur, recreatie, toerisme en natuur.
Waterkwaliteit
We zijn verantwoordelijk voor een schoon water. Uiterlijk in 2027 moeten we (Rijk en regio) de Europese doelen halen die zijn gesteld in de Kaderrichtlijn Water (KRW). In 2027 voeren we binnen de KRW-impuls extra maatregelen uit, die we op 17 maart 2026 hebben vastgesteld. In niet-KRW aangewezen wateren (‘overige wateren’) moeten we een goede waterkwaliteit behalen. Dankzij monitoring van het waterschap zien we onder andere bedreigingen van nieuwe verontreinigende stoffen zoals microplastics, medicijnresten en zeer zorgwekkende stoffen (ZZS) op ons afkomen. Schoon en veilig water is ook van belang voor zwemwater. Jaarlijkse wijst de provincie de zwemwateren aan en zijn we hierbij verantwoordelijk voor de fysieke veiligheid en waterkwaliteit.
Beschikbaarheid zoetwater
Zoetwater wordt steeds schaarser. Het wordt daarom steeds lastiger om op elk moment overal voldoende zoetwater beschikbaar te hebben. Voor zoetwater is de provincie grotendeels afhankelijk van water uit het IJsselmeer. Onze inzet hierbij is een eerlijke verdeling van het beschikbare water, een vergroting van de beschikbaarheid van water in IJsselmeer zelf, het beperken van de watervraag in de regio en het vasthouden van water in de provincie. Dit doen we vanuit de basis die is gelegd in het Nationale Deltaprogramma. In geval van ernstige droogte treedt de gezamenlijk overeengekomen verdringingsreeks in werking, die bepaalt hoe we het schaarse water verdelen.
Schoon en voldoende drinkwater is van groot belang. Omdat het grootste deel van ons drinkwater wordt gewonnen uit grondwater, houden we het grondwater zo schoon mogelijk. Voor de toekomstige drinkwatervoorziening hebben we Aanvullende Strategische Voorraden (ASV's) nodig waar mogelijk in toekomst grondwater gewonnen kan worden. Voor het aanwijzen van ASV-gebieden is een plan-MER opgesteld en deze vormt een bouwsteen voor de definitieve aanwijzing en beschermingsregels van vier ASV's. Het is de bedoeling dat de ASV's opgenomen worden in de Provinciale Omgevingsverordening in 2027. Ook onderzoeken we of er ook drinkwater gewonnen kan worden uit andere bronnen zoals oppervlaktewater, brak grondwater en effluent.
We stimuleren dat in de industrie en de landbouw gebruik gemaakt wordt van oppervlaktewater in plaats van drinkwater.
Regionaal Waterprogramma
In 2024 hebben we het Regionaal Waterprogramma (RWP) vastgesteld: Programma Water 2024. Er wordt nu gewerkt aan een geactualiseerde versie voor de periode 2028-2033, deze wordt in 2027 definitief vastgesteld. Dit is een verplicht instrument vanuit de Omgevingswet, waarin we beschrijven op welke wijze we de komende jaren onder andere de hiervoor genoemde wateropgaven invullen en (laten) uitvoeren op het gebied van onder andere zoetwaterbeschikbaarheid, waterkwaliteit, drinkwater en waterveiligheid. Het Regionaal Waterprogramma is een regionale uitwerking van het Europese en nationale waterbeleid.