Inleiding
Cultuur
Cultuur maakt Groningen sterker. Het zorgt ervoor dat mensen elkaar ontmoeten, zich thuis voelen en zich beter voelen. Cultuur helpt ook bij het vinden van nieuwe ideeën en geeft mensen de kans om zich creatief te ontwikkelen. Het zorgt voor banen en trekt bezoekers aan die Groningen willen leren kennen. Daarom vinden we het belangrijk dat iedereen cultuur kan meemaken – jong en oud, in Stad en Ommeland.
Cultuur zorgt ervoor dat de provincie Groningen een fijne plek is om te wonen, werken en recreëren. Er is veel te beleven, van moderne kunst tot bijzonder en uniek erfgoed. We helpen kunstenaars en culturele organisaties, bevorderen creativiteit en beschermen het bijzondere materiële en immateriële erfgoed in onze provincie. Ook stimuleren we dat kunst en goed ontwerp een plek krijgen bij de inrichting van dorpen en steden. Samen met onder meer makers, instellingen en gemeenten zorgen we voor een levendig en vernieuwend cultureel aanbod voor iedereen in Groningen.
Toch blijven we verschillende knelpunten en uitdagingen zien in de sector. Er is sprake van financiële kwetsbaarheid als gevolg van stijgende kosten voor materiaal, arbeid en energie. Daarnaast is er schaarste aan personeel op het gebied van techniek, productie en zakelijke, waaronder marketing- en financiële, leiding bij culturele organisaties. Ook vormt de volledige toepassing van de Fair Practice Code, de Governance Code Cultuur en de Code Diversiteit & Inclusie nog een aandachtspunt, zodat deze codes een vanzelfsprekend onderdeel worden van de bedrijfsvoering en bijdragen aan een eerlijke beloning in de cultuursector.
Ondanks het bovenstaande zien we de voortdurende wendbaarheid, kracht en inventiviteit van het culturele veld. Op 19 november 2024 is het Uitvoeringsprogramma Cultuur 2025-2028 'Cultuur is de basis!' vastgesteld. Structurele subsidie gaat naar ruim 50 culturele en erfgoedinstellingen in alle sectoren. Voorafgaand aan verlening worden voorwaarden gesteld ten aanzien van doel en kwaliteit. Daarom wordt verwezen naar onderliggende subsidieregelingen. Door het verstrekken van subsidies volgens de voorwaarden van de regelingen, voeren we ons cultuurbeleid volgens doelstelling uit. Tijdens deze beleidsperiode willen we verdere stappen zetten in de monitoring van het provinciale cultuurbeleid.
De instrumenten en regelingen uit het uitvoeringsprogramma komen ten goede aan de gehele provinciale basisinfrastructuur. Via de noordelijke samenwerking We the North versterken we deze infrastructuur met talentontwikkeling en belangenbehartiging. Zichtbaar is dat we werken aan een duurzame versterking van het erfgoedveld. Er is een sterkere verbinding gelegd tussen cultuur en vrijetijdseconomie. We werken aan het duurzaam versterken van de kwaliteit van het cultuuronderwijs en het vergroten van de kansengelijkheid door alle kinderen en jongeren in contact te laten komen met kunst en cultuur. Cultuur waarderen we in eerste instantie om haar intrinsieke waarde voor de inwoners en bezoekers van de provincie. Tegelijk zijn we ons sterk bewust van de verbindende kracht van kunst en cultuur. Cultuur is opgenomen in de kaders van de Sociale en Economische Agenda. De uitwerking hiervan is onder regie van de kwartiermakers nog gaande.
Specifieke aandachtspunten voor 2027 zijn de verdere uitvoering van het Transformatiebudget gericht op duurzame verbetering van de bedrijfsvoering bij culturele instellingen. Ook werken we verder aan een eenprocentsregeling en het ontwikkelen van een Cultuurmonitor voor De Staat van Groningen. De Tweejarige programmaregeling cultuur en erfgoed zal opnieuw gaan lopen per 2027 en we geven een vervolg aan het programma Vitaal Gronings Cultuurveld. Tot slot gaat de regioregisseur in samenwerking met de kunstencentra een provinciebrede beweging op gang brengen waarin inwoners verhalen uit hun regio ophalen en vertalen naar artistieke presentaties. Hiermee beogen we de lokale culturele infrastructuur duurzaam te versterken, inwoners en hun verhalen aan deze instellingen te verbinden en zo cultuur laagdrempelig toegankelijk te maken in de gehele provincie.
Erfgoed, Ruimtelijke kwaliteit en Landschap (ERL)
Het erfgoed en het landschap zijn het maatschappelijk kapitaal waar Groningen om bekend staat. Samen met nieuwe ontwikkelingen in het Groninger landschap, moderne architectuur en de Groninger ontwerpcultuur vormen zij de ijkpunten die ervoor zorgen dat we ons thuis voelen. Groningen heeft goud in handen. Maar dit goud staat onder druk, door de gevolgen van de gaswinning, de landelijke transities en opgaven zoals bodemdaling en door de demografische ontwikkelingen. Het is onze publieke taak om te zorgen voor ons goud, om waar mogelijk de rijkdom te vergroten en om die rijkdom verder uit te bouwen. Dat kunnen en willen wij niet alleen, maar dat doen wij samen met onze gemeenten, onze maatschappelijke partners en met de rijksoverheid. Wij werken samen aan de opgave ERL (looptijd elf jaar) en, specifiek voor het aardbevingsgebied, via een meerjarig en geactualiseerd Erfgoedprogramma, zodat ook in de toekomst er niets boven Groningen gaat!
In 2027 bevinden we ons qua uitvoering in de tweede helft van de looptijd van het ERL-programma. Ook voeren we het geactualiseerde Erfgoedprogramma (voor het aardbevingsgebied) uit. Dit Erfgoedprogramma wordt grotendeels gefinancierd uit Nij Begun en deels uit Nationaal Programma Groningen en maakt onderdeel uit van ERL. Het heeft een looptijd tot en met 2028.
In 2027 ligt binnen bovenstaande programma's de nadruk op Ruimtelijke kwaliteit en Landschap (onder andere via het beleidsprogramma Ruimtelijke kwaliteit en Landschap en de uitvoeringsagenda Mooi Groningen) en op het verder uitrollen van het Erfgoedprogramma over de rest van de provincie.
Ook gaan we verder met het ondersteunen van gemeenten in het goed kunnen uitvoeren van hun (wettelijke) taken op het gebied van Erfgoed, Ruimtelijke kwaliteit en Landschap.
Het jaar 2027 is het laatste jaar van het lopende ERL-programma. In 2027 zullen we (mede op basis van de eindevaluatie) bepalen of en hoe wij de extra inzet op Erfgoed, Ruimtelijke kwaliteit en Landschap inhoudelijk en financieel voortzetten.
Maatschappij en Versterking leefbaarheid
Werken aan leefbaarheid binnen de provincie Groningen doen we al jaren integraal en samen met maatschappelijke organisaties, zorg- en welzijnsorganisaties, corporaties, kennisinstellingen, bedrijven en inwoners. Doel is het versterken van de brede welvaart: alles wat het leven in Groningen de moeite waard maakt. De Leefbaarheidsvisie 2024-2035 bevat drie hoofdthema’s: 'Gezond en Vitaal', 'Sociaal' en 'Woon- en leefomgeving'. Het Programma en Uitvoeringsprogramma Leefbaarheid 2025-2027 geeft hier praktische invulling aan.
Gezond en vitaal
In 2027 zetten we als provincie Groningen stevig in op gezondheid en vitaliteit. Een groot deel hiervan loopt via Gezond Groningen, het regionale samenwerkingsnetwerk bestaat uit ruim 80 partijen uit het sociale en medische domein. Gezond Groningen biedt een structureel platform om de beweging van zorg naar gezondheid te versnellen. We streven naar gezonde Groningers die – wanneer dat nodig is – toegang hebben tot passende en kwalitatief goede zorg. De provincie vervult hierbij de rol als voorzitter van het bestuurlijk overleg.
Naast het netwerk Gezond Groningen investeren we in positieve gezondheid, voeding en de provinciale zorg- en voorzieningenregeling. Hiermee versterken we de brede provinciale aanpak gericht op een gezonde leefomgeving, vitale inwoners en toekomstbestendige voorzieningen.
Sport en bewegen
We blijven streven naar een actieve en gezonde samenleving waarin bewegen vanzelfsprekend is, ongeacht leeftijd, achtergrond of fysieke capaciteiten. We geven een vervolg aan het Gronings Provinciaal Beweegakkoord, dat door meer dan vijftig organisaties is ondertekend. De provinciale rol is aanvullend op die van gemeenten via bijvoorbeeld subsidies voor concrete projecten. Daarmee brengen we jeugd, ouderen en mensen met een beperking in beweging.
Sociaal
De Sociale Agenda (Nij Begun) bevat concrete doelen en investeringen die bijdragen aan de leefbaarheid, onderwijskwaliteit, armoedebestrijding, gezondheid en arbeidsparticipatie. Er is specifieke aandacht voor kinderen en jongeren die opgroeien in een kansarme omgeving.
Het Programma en Uitvoeringsprogramma Leefbaarheid 2025-2027 sluit hierop aan. Er is regelmatig afstemming met het NPG provinciaal programma Gezondheid, omdat beide programma’s bijdragen aan een gezonde, kansrijke provincie.
Wonen
In 2027 voeren we de Wet versterking regie volkshuisvesting uit. Onderdeel daarvan is dat Rijk, gemeenten en provincies een volkshuisvestigingsprogramma opstellen. De provincie stelt dit programma in 2027 vast. We richten ons daarnaast op de bestaande woningvoorraad. Via de subsidieregeling herstructurering werken we met gemeenten aan het toevoegen van woningen binnen bestaand bebouwd gebied. Daar ligt nog veel ruimte voor nieuwe woningen. Herstructurering dient hierbij als hefboom voor nieuwbouw. We werken aan een Agenda voor Herstructurering. Hiermee willen we aandacht van het Rijk vragen voor de herstructureringsopgave, want aanvullende middelen en passende regelingen van het Rijk zijn hard nodig.
Verder werken we aan het beschikbaar stellen van ambtelijke capaciteit voor woningbouwprojecten. Het Rijk heeft een subsidieregeling aangekondigd om de uitvoeringskracht bij gemeenten te vergroten. Provincies krijgen een rol in het opzetten van een provinciale expertpool, de uitwerking hiervan gebeurt samen met gemeenten en het Rijk.
Woningbouwopgave
In 2023 zijn in Groningen de eerste woondeals gesloten tussen Rijk en gemeenten. In 2027 volgt een herijkte woondeal met een looptijd van tien jaar. Hierin staan afspraken over woningbouwprogrammering en een gezamenlijke agenda om knelpunten in de volkshuisvesting aan te pakken. De provincie richt zich op een woningbouwprogrammering die aansluit bij de behoefte van inwoners en rekening houdt met ruimtelijke kwaliteit.
Regio Groningen-Assen (RGA)
In de regio Groningen-Assen werken we samen met provincie Drenthe, vier Groningse gemeenten en drie Drentse gemeenten. Deze gemeenten vormen samen één dagelijks stedelijk gebied, waar wonen, werken en mobiliteit sterk met elkaar verbonden zijn.
Binnen dit verband is een verstedelijkingsstrategie vastgesteld. Daarnaast werken we met het Rijk aan het NOVEX ‑ gebied Groningen-Assen. In 2025 is de uitvoeringsagenda NOVEX RGA vastgesteld; in 2026 is gestart met het opstellen van een investeringsagenda met financiële afspraken tussen regio en Rijk. Deze investeringsagenda wordt in 2027 vastgesteld.